Waarom een schip op je scherm soms achterloopt op de werkelijkheid.
Je vaart in een drukke scheepvaartroute. Op je kaartplotter zie je een groot vrachtschip, een zeiljacht en enkele kleinere motorboten. Dankzij AIS heb je een mooi overzicht van het omliggende scheepvaartverkeer.
Maar wist je dat niet elk schip zijn positie even vaak doorgeeft? En dat jouw AIS-bericht in druk bevaren gebieden soms niet eens wordt uitgezonden?
Welkom in de wereld van AIS-klasse A en klasse B.
Een verschil dat belangrijker is dan veel schippers beseffen.
Niet iedereen krijgt evenveel zendtijd
AIS werkt via twee speciale VHF-kanalen. Om te voorkomen dat alle schepen tegelijk uitzenden, wordt de beschikbare zendtijd opgedeeld in duizenden kleine tijdslots.
Maar niet elk AIS-toestel maakt op dezelfde manier gebruik van die tijdslots.
Klasse A: de beroepsscheepvaart
Grotere zeeschepen gebruiken doorgaans AIS-klasse A. Deze toestellen werken met een zendvermogen van 12,5 watt en kunnen hun toekomstige zendmomenten reserveren via een techniek die SOTDMA heet.
Tijdens het varen worden positiegegevens, afhankelijk van snelheid en koersveranderingen, doorgaans om de 2 tot 10 seconden uitgezonden.
Klasse B: de pleziervaart
Veel pleziervaartuigen gebruiken AIS-klasse B met een zendvermogen van 2 watt.
De klassieke uitvoering werkt met CSTDMA. Het toestel luistert eerst of er een vrij tijdslot beschikbaar is en zendt pas wanneer dat mogelijk is.
Tijdens het varen wordt de positie normaal om de 30 seconden uitgezonden. Maar in druk scheepvaartverkeer kunnen uitzendingen uitblijven omdat er geen geschikt vrij tijdslot gevonden wordt.
En dan bestaat er ook nog klasse B+
De modernere klasse B met SOTDMA, ook wel B+ genoemd, beschikt doorgaans over 5 watt zendvermogen en kan eveneens zendmomenten reserveren.
Afhankelijk van de vaarsnelheid en koersveranderingen kan het toestel vaker positiegegevens uitzenden. Bij lagere vaarsnelheden is dat echter nog steeds meestal om de 30 seconden.
B+ betekent dus niet automatisch dat je positie voortdurend wordt bijgewerkt.
Dertig seconden… maakt dat zoveel verschil?
Stel dat een motorjacht met 20 knopen vaart.
In amper 30 seconden legt het ongeveer 300 meter af.
Wanneer een AIS-positie pas na 30 seconden opnieuw wordt uitgezonden, kan het schip ondertussen dus al een behoorlijke afstand hebben afgelegd.
Sommige navigatiesystemen berekenen op basis van de laatst ontvangen gegevens een verwachte positie. Maar ook zo'n berekening blijft afhankelijk van de juistheid en actualiteit van de ontvangen informatie.
Verandert een schip onverwacht van koers of snelheid, dan kan het werkelijke vaartraject aanzienlijk afwijken van wat je scherm suggereert.

En wat gebeurt er in druk bevaren gebieden?
In een drukke haven, een vaargeul of een gebied met veel scheepvaart moeten talrijke AIS-toestellen dezelfde beschikbare zendtijd delen.
Klasse A en klasse B met SOTDMA kunnen hun zendmomenten organiseren en reserveren. De klassieke klasse B met CSTDMA moet rekening houden met die reserveringen.
Wanneer het bijzonder druk wordt, kan een klasse B CS-toestel daardoor een voorziene uitzending overslaan.
Je bent dan niet noodzakelijk verdwenen van de AIS-schermen van andere schepen, maar je laatst ontvangen positie kan wel steeds ouder worden.
Ook een systeem met SOTDMA is overigens niet onbeperkt: bij grote drukte kunnen de zendintervallen worden aangepast en kunnen berichten verloren gaan.
Heeft klasse A dan voorrang?
Bij het gebruik van de AIS-radioverbinding heeft klasse A inderdaad een belangrijk voordeel.
Maar laat daarover geen misverstand bestaan: die technische prioriteit heeft helemaal niets te maken met voorrang op het water!
De aanvaringsregels blijven onverminderd van toepassing, ongeacht de AIS-klasse waarmee een schip is uitgerust.
Wat betekent dit voor de schipper?
AIS is een bijzonder waardevol hulpmiddel. Maar de informatie die je ontvangt, is niet noodzakelijk een volledig actuele weergave van de werkelijkheid.
Een goede uitkijk, radar waar beschikbaar en een correcte beoordeling van de verkeerssituatie blijven essentieel.
Let daarom niet alleen op de positie van een AIS-doel, maar ook op hoe recent de ontvangen informatie is.
Want een correcte positie van dertig seconden geleden is niet noodzakelijk de correcte positie van vandaag.
En nu een vraag aan jullie!
Wist jij dat er tussen AIS-klasse A en klasse B zulke verschillen bestaan? En heb je al eens gemerkt dat een AIS-doel plots achterloopt, verspringt of tijdelijk verdwijnt?
We zijn benieuwd naar jullie ervaringen!
CruiseTops Maritiem Centrum – Kennis, inzicht en veiligheid op het water.
Binnenkort in deel 2:



.jpg)